page top

Numer 2/2012

Okładka pierwszego numeru czasopisma Psychologia Społeczna

 

Podmiotowość. Co to może znaczyć?

Krzysztof Mudyń

Streszczenie
Na początku autor uzasadnia, że “podmiotowość” nie jest precyzyjną ani jednoznaczną kategorią lecz raczej ideą, która wymaga teoretycznej rewizji a następnie operacyjnego doprecyzowania. Jako punkt wyjścia, proponuje on systematyczna analizę powszechnie używanej opozycji pojęciowej, jaka jest instrumentalne vs nieinstrumentalne traktowanie innych ludzi jak również samego siebie. Autor dochodzi do wniosku, że całkiem często traktujemy samych siebie instrumentalnie W jakich okolicznościach to robimy, pozostaje pytaniem empirycznym, bardzo obiecującym, zresztą. Odwrotną stroną dehumanizacji ludzi jest antropomorfizowanie czy też humanizowanie „obiektów”, które ludśmi nie są, takich jak zwierzęta, maszyny, siły natury lub „spiritual agents”. Ta, dość powszechna, tendencja może rzucić wiele światła na pytanie co jest istotą ludzkiej podmiotowości. W nawiązaniu do stosunkowo nowej propozycji teoretycznej, by samokontrolę przeciwstawiać procesom samoregulacji (Ryan, Deci, 2000), autor sugeruje, że istotna cechą podmiotowości jest całościowe doświadczanie i traktowanie ludzi (z sobą włącznie) w przeciwieństwie do nastawienia cząstkowego, niejako wybiórczego. Pozwala to zarazem powiązać podmiotowość z demokratycznym modusem samoregulacji przy podejmowaniu decyzji i dokonywaniu wyborów, zaś autokratyczne właściwości samokontroli z instrumentalnością. Znaczy to, że kiedy podejmując decyzje i funkcjonując w sposób autokratyczny, traktujemy siebie instrumentalnie, uwzględniamy wówczas tylko ograniczoną liczbę wewnętrznych agend osobowości. Analogicznie, kiedy komunikujemy się z innymi ludśmi w sposób instrumentalny, starając się sprowokować lub wymusić określoną (korzystną tylko dla nas) reakcję, redukujemy ich wewnętrzne zasoby poprzez odwoływanie się do ograniczonej liczby ich osobowościowych agend.

Słowa kluczowe: orientacja instrumentalna vs nieinstrumentalna, antropomorfizm jako inny aspekt podmiotowości, samoregulacja vs samokontrola, całościowość jako synonim podmiotowości

© 2005 Polskie Stowarzyszenie Psychologii Społecznej
tworzenie stron www
english logowanie strona główna kontakt strona Polskiego Stowarzyszenia Psychologii Społecznej polish logowanie strona główna kontakt strona Polskiego Stowarzyszenia Psychologii Społecznej