|
Numer 1/2006
|
Perspektywa sprawcy i biorcy: poza dychotomią
Mirosław Kofta
Wydział Psychologii UW
Uniwersytet Warszawski
Streszczenie |
Aż do niedawna, badania nad kontrolą działania i treścią przetwarzania informacji
społecznych stanowiły dwie, całkowicie odseparowane od siebie dziedziny studiów.
Praca Wojciszke i Baryły jest bardzo obiecującą próbą przerzucenia pomostów miedzy
tymi dwoma obszarami badań. Sformułowali oni hipotezę teoretyczną (wspartą
sugestywnymi dowodami empirycznymi), że przyjmowanie perspektywy sprawcy
aktywności celowej zdecydowanie sprzyja aktywizacji kategorii sprawnościowych,
podczas gdy przyjmowanie perspektywy odbiorcy czyjejś aktywności zdecydowanie
sprzyja aktywizacji kategorii wspólnotowych (np. interpersonalnych). W moim
komentarzu podnoszę trzy kwestie. Po pierwsze, sądzę że warto "wyjść poza dychotomię"
i dopuścić istnienie trzeciej, ważnej perspektywy - perspektywy neutralnego
(niezaangażowanego) obserwatora. W przeciwieństwie do sprawcy lub biorcy, neutralny
obserwator może być zdolny do bardziej złożonego i mniej stronniczego przetwarzania
informacji społecznych. Po drugie, sugeruję, że dla treści przetwarzania ważna
jest nie tylko pozycja człowieka w interakcji społecznej, ale również treść realizowanego
celu: wydaje się rozsądne przypuszczenie, że sprawca skoncentrowany na celu prospołecznym
będzie miał przynajmniej częściowy dostęp do kategorii wspólnotowych (a nie tylko
sprawnościowych). Po trzecie, perspektywa wspólnotowa - traktowana przez Autorów
jako jednorodny byt - może w rzeczywistości, jak przypuszczam, składać się z komponentu
interpersonalnego i międzygrupowego. Jak na razie, Wojciszke i Baryła skupili się
jedynie na perspektywie interpersonalnej, pomijając międzygrupową.
Słowa kluczowe: kontrola działania, treści sprawnościowe vs. wspólnotowe, perspektywa niezaangażowanego obserwatora, cel prospołeczny, relacje interpersonalne vs. międzygrupowe
|
|
|
|
