page top

Numer 4/2010

Okładka pierwszego numeru czasopisma Psychologia Społeczna

 

Wolna wola w świetle badań współczesnej psychologii nad 
procesami samoregulacji oraz samokontroli

Romana Kadzikowska-Wrzosek


Streszczenie
W artykule przedstawiono obecne we współczesnej psychologii próby ustosunkowania się wobec fenomenu wolnej woli. Psycholodzy, którzy uważają, że determinizm wyklucza wolność woli przyjmują odmienną definicję wolnej woli, niż ci psycholodzy, zdaniem których możliwe jest pogodzenie determinizmu z wolnością woli. Pierwsi wolność woli wiążą z przekonaniem jednostki, że mogła ona postąpić inaczej niż postąpiła i uznają to przekonanie za iluzoryczne. Drudzy definiują wolność woli jako wolność od przymusu i wskazują głównie na możliwości jednostki w zakresie kontroli działania i samoregulacji, które pozwalają na realizację własnych celów i zamierzeń (Bandura, 2008). Jednocześnie prowadzone badania potwierdzają, że brak presji i przymusu w działaniu wiąże się z większymi możliwościami samoregulacji. W artykule omówiono dwa odmienne typy kontroli działania: samoregulację, jako przykład kontroli "demokratycznej" oraz samokontrolę, czyli "autorytarny", represyjny typ kontroli działania (Kuhl, 1996; Ryan, Deci, 2008). Zaprezentowano również doniesienia empiryczne, które dowodzą, że nieświadomy automatyczny, czy też intuicyjny charakter regulacji nie wyklucza podmiotowości (Kolańczyk, 2009) i często wiąże się z "demokratycznym" typem kontroli działania. Obserwowane tak w badaniach eksperymentalnych, jak i w życiu codziennym trudności w zakresie samoregulacji w świetle zaprezentowanych wyników badań wydają się mieć swoje źródło w braku zgodności celów z potrzebami, systemem wartości i bezpośrednio wynikają z charakteru zaangażowanego w proces działania typu kontroli.

Słowa kluczowe: wolna wola, samokontrola, samoregulacja, autonomia, mechanizmy kontroli działania

© 2005 Polskie Stowarzyszenie Psychologii Społecznej
tworzenie stron www
english logowanie strona główna kontakt strona Polskiego Stowarzyszenia Psychologii Społecznej polish logowanie strona główna kontakt strona Polskiego Stowarzyszenia Psychologii Społecznej